Basketbol, iki takımın topu rakip potaya atarak sayı kazanmaya çalıştığı, hızlı ve mücadeleye dayalı bir takım sporudur. Oyunun temel amacı, topu potadan geçirerek sayı almak ve maç sonunda rakipten daha fazla sayı toplamaktır. Basketbol hem fiziksel dayanıklılık hem de takım uyumu gerektirir.

 Oyuncular ve Pozisyonlar

Her takım sahada beş oyuncu ile oynar ve yedeklerle birlikte kadro genellikle on iki kişiden oluşur. Oyuncular sahada oyun kurucu, şutör gard, kısa forvet, uzun forvet ve pivot pozisyonlarında görev alır. Bu pozisyonlar, oyuncuların hücum ve savunmadaki rollerini belirler.

 Saha ve Pota Ölçüleri

Basketbol sahası uluslararası standartlara göre 28 x 15 metre ölçülerindedir. Potanın yerden yüksekliği 3,05 metredir. Üç sayı çizgisi, FIBA kurallarına göre potaya 6,75 metre uzaklıktadır. Pota altındaki boyalı alan, üç saniye kuralının uygulandığı bölgedir.

Maç Süresi ve Periyotlar

Maçlar dört periyot üzerinden oynanır ve her periyot 10 dakika sürer. İlk iki periyot birinci yarıyı, son iki periyot ikinci yarıyı oluşturur. Maç sonunda eşitlik varsa, kazanan belirlenene kadar 5 dakikalık uzatma periyotları oynanır.

Sayı Değerleri

Üç sayı çizgisi dışından yapılan atışlar 3 sayı, çizgi içinden yapılan atışlar 2 sayı, faul sonrası kullanılan serbest atışlarise 1 sayı değerindedir. Topun potaya yukarıdan girip çemberden geçmesiyle sayı geçerli olur.

 Hücum Süreleri ve Zaman Kuralları

Hücum eden takım, topu aldıktan sonra 24 saniye içinde şut kullanmak zorundadır. Topu arka sahadan ön sahayageçirmek için 8 saniyesi vardır. Hücum eden bir oyuncu boyalı alanda 3 saniyeden fazla kalamaz. Bu sürelerin ihlali top kaybı ile sonuçlanır.

Hızlı hücum (Fast break), savunmadan alınan ribaund, blok veya top çalma sonrası topun mümkün olan en kısa sürede rakip sahaya taşınmasıyla yapılan hücumdur. Bu hücum türünde amaç, rakip savunma yerleşmeden potaya gitmek ve kolay sayı bulmaktır. Kanatlardan koşular, ortadan top sürme ve doğru zamanlı paslar hızlı hücumun temel unsurlarıdır.

Erken hücum (Secondary break), hızlı hücum tam olarak sonuçlanmadığında, savunma tam yerleşmeden devam eden hücum şeklidir. Takım set hücumuna geçmeden önce kısa süreli avantaj yakalamaya çalışır.

Set hücumu, savunma tamamen yerleştikten sonra, önceden çalışılmış oyun planlarıyla yapılan hücumdur. Oyuncular belirli rotalar izler, perdeler kurar ve savunmada boşluk yaratmaya çalışır. Set hücumları sabır, doğru pas ve zamanlama gerektirir.

Pick and roll, topu süren oyuncuya uzun oyuncunun perde yapması ve ardından potaya doğru devrilmesiyle uygulanan en temel hücum organizasyonudur. Savunmanın perdeye verdiği tepkiye göre topu süren oyuncu şut atabilir, potaya gidebilir ya da devrilen uzun oyuncuya pas verebilir.

Pick and pop, pick and roll’a benzer ancak perde yapan oyuncu potaya devrilmek yerine dışarı açılarak şut pozisyonu alır. Şutör uzunların bulunduğu takımlarda etkili bir seçenektir.

Bire bir hücum (Isolation), hücumun bir tarafının boşaltılarak topu alan oyuncunun savunmacısıyla bire bir oynamasıdır. Hızlı ayaklar, top sürme becerisi ve şut tehdidi bu hücumda ön plana çıkar.

Post-up hücumu, uzun oyuncunun pota altında sırtı dönük şekilde pozisyon alarak rakibini güç ve ayak oyunlarıyla geçmeye çalıştığı hücum şeklidir. Hook shot, turnike ve kısa mesafe şutlar bu hücumun tamamlayıcılarıdır.

Perde dışı şut (Off-screen), şutör oyuncunun topsuzken takım arkadaşının kurduğu perdeden çıkarak boş şut pozisyonu bulmasıyla yapılan hücumdur. Sürekli hareket ve doğru zamanlama gerektirir.

Drive and kick, topu süren oyuncunun potaya penetre olup savunmayı üzerine çekerek dışarıdaki boş şutöre pas çıkarmasıdır. Modern basketbolda sıkça kullanılan bir hücum anlayışıdır.

Top paylaşımı ve spacing, hücumda oyuncuların sahayı geniş kullanarak savunmayı açması ve topun hızlı dolaştırılması prensibidir. İyi spacing, hem penetre yollarını açar hem de şut yüzdesini artırır.

Adam adama savunma, her savunma oyuncusunun bire bir rakibini takip ettiği savunma türüdür. Savunmacı, dizler bükülü ve kollar açık pozisyonda rakibini potadan uzak tutmaya çalışır. Yardım savunmasıyla takım halinde uygulanır.

Yardım savunması, bir oyuncu geçildiğinde diğer savunmacıların potayı korumak için yardıma gelmesidir. Ardından savunma hızlıca tekrar paylaşılır. Bu sistem, pota altını korumanın temelidir.

Alan savunması (Zone defense), oyuncuların belirli alanları savunduğu sistemdir. 2-3, 3-2 veya 1-3-1 gibi dizilişlerle uygulanır. Amaç pota altını kalabalık tutmak ve rakibi dış şuta zorlamaktır.

Perde savunması, pick and roll gibi oyunlarda savunmanın perdeye nasıl tepki vereceğini belirler. Perdenin üzerinden geçme, altından geçme, değişme (switch) veya sıkıştırma (trap) gibi yöntemler kullanılır.

Switch savunma, perdeler sonrası savunmacıların adam değişmesiyle uygulanır. Hızlı ve çok yönlü oyunculara sahip takımlar için uygundur.

İkili sıkıştırma (Trap), topu süren ya da köşede sıkışan rakip oyuncuya iki savunmacı ile baskı kurarak top kaybı yaptırmayı amaçlar. Doğru açı ve zamanlama gerektirir.

Tam saha baskı, rakip topu oyuna soktuğu andan itibaren tüm sahada baskı kurulmasıdır. Amaç oyunun temposunu yükseltmek ve rakibi hataya zorlamaktır. Fiziksel olarak yorucudur.

Yarı saha baskı, rakip ön sahaya geçtikten sonra yapılan baskılı savunmadır. Hücum süresini azaltmak için kullanılır.

Close-out, savunmacının şutör oyuncuya hızla yaklaşıp şut açısını kapatmasıdır. Dengeli duruşla hem şutu hem de penetreyi engellemek hedeflenir.

Ribaund savunması (Box-out), şut sonrası rakibi pota altından uzaklaştırarak ribaund pozisyonu alma tekniğidir. Savunmanın tamamlanması ribaundla olur.

Topa baskı ve pas arası, savunmacının topu süren oyuncuya baskı yapması ve pas kanallarını kapatarak araya girip top çalmaya çalışmasıdır.

Savunma Kuralları

Savunma oyuncusu, rakibinin önünde yasal pozisyon alarak alanını koruyabilir. Rakibi itmek, tutmak, çekmek veya sert temas kurmak fauldür. Şut atan oyuncuya temas şut faulü olur. Topa temiz müdahale serbesttir, ancak top çember üzerindeyken dokunmak goaltending yani potaya giden topa kurallara aykırı müdahale sayılır. Ve goaltending yapıldığında şut otomatik olarak sayı kabul edilir ve oyun hücum eden takımın sayısı ile devam eder. Oyunu geciktirmek veya sportmenliğe aykırı hareketler teknik ya da sportmenlik dışı faul ile cezalandırılır. Amaç, rakibi kurallara uygun şekilde durdurmaktır.

Adam adama savunma, her savunma oyuncusunun bire bir rakibini takip ettiği savunma türüdür. Savunmacı, dizler bükülü ve kollar açık pozisyonda rakibini potadan uzak tutmaya çalışır. Yardım savunmasıyla takım halinde uygulanır.

Yardım savunması, bir oyuncu geçildiğinde diğer savunmacıların potayı korumak için yardıma gelmesidir. Ardından savunma hızlıca tekrar paylaşılır. Bu sistem, pota altını korumanın temelidir.

Alan savunması (Zone defense), oyuncuların belirli alanları savunduğu sistemdir. 2-3, 3-2 veya 1-3-1 gibi dizilişlerle uygulanır. Amaç pota altını kalabalık tutmak ve rakibi dış şuta zorlamaktır.

Perde savunması, pick and roll gibi oyunlarda savunmanın perdeye nasıl tepki vereceğini belirler. Perdenin üzerinden geçme, altından geçme, değişme (switch) veya sıkıştırma (trap) gibi yöntemler kullanılır.

Switch savunma, perdeler sonrası savunmacıların adam değişmesiyle uygulanır. Hızlı ve çok yönlü oyunculara sahip takımlar için uygundur.

İkili sıkıştırma (Trap), topu süren ya da köşede sıkışan rakip oyuncuya iki savunmacı ile baskı kurarak top kaybı yaptırmayı amaçlar. Doğru açı ve zamanlama gerektirir.

Tam saha baskı, rakip topu oyuna soktuğu andan itibaren tüm sahada baskı kurulmasıdır. Amaç oyunun temposunu yükseltmek ve rakibi hataya zorlamaktır. Fiziksel olarak yorucudur.

Yarı saha baskı, rakip ön sahaya geçtikten sonra yapılan baskılı savunmadır. Hücum süresini azaltmak için kullanılır.

Close-out, savunmacının şutör oyuncuya hızla yaklaşıp şut açısını kapatmasıdır. Dengeli duruşla hem şutu hem de penetreyi engellemek hedeflenir.

Ribaund savunması (Box-out), şut sonrası rakibi pota altından uzaklaştırarak ribaund pozisyonu alma tekniğidir. Savunmanın tamamlanması ribaundla olur.

Topa baskı ve pas arası, savunmacının topu süren oyuncuya baskı yapması ve pas kanallarını kapatarak araya girip top çalmaya çalışmasıdır.